Alev Bulut’un Basından Örneklerle Çeviride İdeoloji, İdeolojik Çeviri baÅŸlıklı çalışması yayınlandı (Multilingual, 2008). Haber kaynaklarından çok çarpıcı güncel çeviri olaylarının çözümlenmesini içeren çalışma, çevirinin günlük hayatta nasıl bir ideolojik dolayımlanmadan geçtiÄŸini ortaya koyuyor. AÅŸağıda kitabın son bölümünden ve sonsözünden bir alıntı yer alıyor.
Teknolojiye ve günlük gereksinimlere baÄŸlı olarak çevirmen kimlikleri çeÅŸitlenip, çeviribilim ve çeviri uygulaması yeni alan ve kapsamlar edinirken konuya tam tersi pencereden bakıp bu yeni çeviri mesleklerini o uzmanlık alanlarının uzantısı olarak görenler de var. Haber çevirmeninin haberciliÄŸinin, spor çevirmeninin spor uzmanlığının ön plana çıkması gibi… Elbette çeviri gerektiren bütün alanlar meslek olarak çeviriyi biçimlendirirken çevirmenin donanımına da giriyor. Bu bilgi, birikim ve donanım da “kasıtlı” ideolojik karar almayı engelleyip “profesyonelliÄŸi”, “uzmanlığı” artırıyor olabilir. Yine de “kurum kimliÄŸi”, “taraf olma”, “ekip ve grup ideallerine hizmet etme” amaçlı bilinçli, kasıtlı “ideolojik çeviri” örnekleri olacaktır. İnsan tam tarafsız duramayan, yaÅŸamını mutlu sürdürmek için bir grupta onaylanma duygusunu tatması, dolayısıyla taraf olması gereken toplumsal bir varlıktır. “Tarafsız” karar almak mümkün mü? Ya da “çeviri iletiÅŸim amaçlı insani bir süreç, çevirmen de zayıflıklarıyla bir insandır” deyip çıkabilir miyiz mesleksel, kuramsal ve uygulamalı boyutları olan bu karmaşık iÅŸin içinden?
SONSÖZ
Bu çalışmanın amacı çeviri sürecinin ideolojik yapısını örneklerle ortaya koymaktı. Bu amaçla kullanılan örneklerin büyük bölümü basından, dergilerden elde edilmiÅŸtir. Metin türlerine göre yaptığım ayrımda öncelikle sözlü ve yazılı çeviri metinleri ardından bu baÅŸlıklar altına giren metin türleri ele alınmıştır. Bol örnekli bir çalışma olması amacıyla yola çıktığım bu çalışmanın örnekleri uzun bir süreç içinde biriktirilip sınıflanmıştır. Örneklerden yola çıkarak saydamlaÅŸtırmaya çalıştığım kavram ve durumların çeviri olgusunun gerçekliÄŸi içinde zaten bildiÄŸimiz, kanıksadığımız ya da hiç farkında olmadığımız yönleri vardır. Kuramsal bir iddiada bulunmadan yapabildiÄŸimce yalın bir dille yazdığım bu kitabın çeviri alanında çalışanlara ve öÄŸrencilerimize faydalı olmasından çok mutlu olurum. Temel amacım konuyla ilgilenen ve ilgilenebilecek herkesin izleyebileceÄŸi bir örnekleme-inceleme sunmaktı.
Gerçek örneklerin, gerçek durumların çeviribilimi de çeviri eÄŸitimin de zenginleÅŸtirdiÄŸini düÅŸünen bir araÅŸtırmacı-eÄŸitmen olarak istenildiÄŸi kadar ekleme yapılabilecek örnekleme sınıfları yarattığımı umuyorum. Gerçek yaÅŸamın içinde çeviri olgusuna iliÅŸkin örnekleri bu sınıflara uygun bulup yerleÅŸtirdiÄŸiniz ya da yeni sınıflamalara yelken açabildiÄŸimiz sürece bu kitap burada bitmemiÅŸ olacaktır. Benim örneklerim kitabın bittiÄŸi günlerde de birikmeye devam ediyordu. Gözümüzü açtığımız her yeni günde her yeni çeviri durumu bizi arka planıyla birlikte konuÅŸup çözümlemeye davet etmiyor mu zaten?
Hayatın içindeki çeviri gerçeklerini izleyebildiÄŸimiz yerler gazete ve haber metinleriyle sınırlı deÄŸil ancak çeviri olgusunun çatışma ve sorun yaratma gücünü, sorunlara gerekçe olarak kullanılma sıklığını bildiÄŸimize göre gündem ve günlük haberler bize canlı kaynaklar olarak çeviri olgusunun konu olduÄŸu durumları taşıyor. Bu durumlar yüzde yüze yakın bir oranda “sorun” durumları. “Her ÅŸey yolundaysa çeviri de yolundadır” da en ufak bir ÅŸey yolunda deÄŸilse ilk akla gelen nedeni çeviridir? Tabii, kendimizi kandırmayalım. Bu durum çevirinin gücünden ve ideolojik etkisinden çok saydam, öte yanı gösteren ve neredeyse “yok”muÅŸ gibi durması beklenen “var”lığından, bu varlığın kanıksanmış olmasından. Su gibi, hava gibi üzerinde düÅŸünmediÄŸimiz ama olmazsa olmaz her ÅŸey gibi. Olmadığı anda farkına vardığımız ÅŸeyler gibi…
| Basından Örneklerle Çeviride İdeoloji, İdeolojik Çeviri * Alev Bulut |
