Çevirmen Funda Uncu ilginç bir sıçrama tahtası oldu – hiç beklenmedik kiÅŸilerin hem kültüre, hem edebiyata, hem çeviriye, hem çevirmene ne ölçüde ilgi gösterdiÄŸini öÄŸrenme fırsatı bulduk: bir gazete yöneticisi olayı manÅŸete taşıdı, bir köÅŸe yazarı kendini de suça ortak ilan etti, bir edebiyatçı kitabın büyük olasılıkla ilgisini çekmeyeceÄŸini ama kitabı satın aldığını, sanatın ve çevirinin özgür olması gerektiÄŸine inandığını açıkladı, facebook-twitter destek mesajlarıyla fokurdadı..
Daha ÅŸaşırtıcı bir çıkış, Uncu’nun karakolda yaÅŸadıklarını anlatırken kullandığı dilin eleÅŸtirilmesi oldu. Uncu bunalıp aÄŸladığını, kendisine adi suçlu ve fahiÅŸe muamelesi yapıldığını söylemiÅŸti. Hızla bu söylemin eleÅŸtirisi, derin analitik boyutlarda yapıldı: resmi dili, muzır kurulunun dilini meÅŸrulaÅŸtırmakla suçlandı ya da kınandı Uncu. (FahiÅŸeyiz, Åžiddeti Hak Etmiyoruz” ve “İhlale Karşı Çıkarken “Dil” Tuzağına DüÅŸmek“)
Oysa tam tersi. Tam da bu yaklaşım resmi muzır kurulu dışında gayrıresmi bir (ve birçok) kurulun oluÅŸtuÄŸunun göstergesi. Karakoldakiler nasıl raporda yer alan metnin bir edebiyat metni olduÄŸunu anlayamıyorlarsa, adi suçlu ya da fahiÅŸe muamelesi gören (yani bu toplumda adi suçlu ya da fahiÅŸeye gerçekten ve yaygın olarak nasıl davranılıyorsa o muameleyi gören) bir insanın sözlerinin birebir gerçeÄŸin ifadesi olduÄŸunu anlayamadı dışarıdakiler. Çevirmen karakolda kitabın yazarı olmadığını, ama onu çevirmeye hakkı olan bir insan olduÄŸunu anlatmaya çalışmıştı, dışarı çıktığında da günlük dil kullanmaya hakkı olan bir insan olduÄŸunu anlatması bekleniyor ondan.
Bu toplum çevirmenden de bir çevirmen mi talep ediyor?
*
Fakat bütün bu tumturaklı tartışma bir yana, Uncu olayının bir baÅŸka büyük önemi, çeviri konusundaki daracık ufkumuzu bir daha ortaya koymuÅŸ olmasında yatıyor.
Uncu’yla neredeyse eÅŸzamanlı olarak BDP’nin yaptığı öne sürülen bir çeviri linç derecesinde bir sorguya çekildi. Star gazetesi 7 Haziran günü attığı manÅŸetle, BDP’yi ezanı Kürtçeye çevirmek ve okumakla suçladı: “BDP Kürtçe ezan okuttu”.  8 Haziran’da BDP temsilcisiyle yaptığı ve Kürtçe ezan okutulduÄŸuna dair açıklama aldığı görüÅŸmeyi yine manÅŸetten verdi. 9 Haziran’da manÅŸet “Kürtçe ezan tek parti özlemi” ÅŸeklindeydi. Yeni Åžafak 9 Haziran’da “Kürtçe ezan Kürte ihanet” manÅŸetiyle çıktı.
8 Haziran günü Zaman’da yayınlanan bir haberin spotu ezanın Türkçe çevirisinin zorla okutulduÄŸunu söylüyordu:
“CHP’nin hüküm sürdüÄŸü tek parti döneminde 18 yıl zorla okutulan Türkçe ezanın, 61 yıl sonra bu kez BDP tarafından Kürtçe olarak okutulduÄŸu ortaya çıktı.”
Aynı ifade 7 Haziran günü Star’da yayınlanan bir haberin spotunda da yer almıştı:
“CHP’li tek parti döneminde 18 yıl zorla okutulan ‘Türkçe Ezan’dan 61 yıl sonra BDP, Åžanlıurfa Suruç’ta ‘Kürtçe Ezan’ okuttu. İl BaÅŸkanı “Bundan sonra ezanlar da Kürtçe olacak†dedi.”
10 Haziran’da Yeni Åžafak’ta yayınlanan bir haberin giriÅŸi bu yaklaşımın daha da sert bir örneÄŸi:
“‘Milli Åžef’ İsmet İnönü döneminin tek parti diktası altında ‘Tanrı Uludur’ ÅŸeklinde zorla okutulan ezan, yeni bir faÅŸist anlayışın tehdidiyle karşı karşıya. Kürt vatandaÅŸlar, Åžanlıurfa’nın Suruç ilçesinde yaÅŸanan ‘Kürtçe ezan’ provokasyonundan ve ‘Xwade mazine’ faÅŸizminden ziyadesiyle rahatsız”.
Habere göre uzmanlar ezanın Kürtçe çevirisiyle okunması bir taktik olduÄŸuna inanıyor:
“Uzmanlar kendisine karşı en büyük engeli ‘din’ olarak gören ve Marksist-Leninist bir dünya görüÅŸünü benimseyen PKK’nın bu tür hareketlerle İslami deÄŸerleri istismar etme taktikleri geliÅŸtiÄŸini belirtti.”
*
Durum bu. Edebiyat eserlerinin, hatta muzır ya da deÄŸil, her ÅŸeyin özgürce çevrilmesini savunanlar, BDP’nin isterse ezanı Kürtçeye çevirtip okutma hakkına sahip olduÄŸunu savunamıyor. Beat KuÅŸağı’nı tartışıyoruz, ama Martin Luther ve Gutenberg öncesindeyiz – inandığımız ya da inanmadığımız dini kendi dilimizde yaÅŸamamız faÅŸizm olarak anılıyor. Ve çevirinin yapılıp yapılmayacağına din adamları karar veriyor:
“Ezan-ı Muhammedi, Sevgili Peygamberimizin ilk mescidi inÅŸa ettiÄŸi günden bu güne kadar bütün zamanlarda, bütün coÄŸrafyalarda, bütün Müslümanların ortak inancının sembolü ve simgesi olmuÅŸtur. Ezan-ı Muhammedi’nin her kelimesi ve cümlesi Åžeair-i İslamiye’dendir. Åžeair demek dünya var oldukça Müslüman olma bilincimizi ve Müslüman kalma ÅŸuurumuzu diri tutacak ve kaybolmayacak bir sembol demektir. Binaenaleyh ezanın herhangi bir dile ve lehçeye çevirisinin Müslümanların ortak inancı ve bilincini ifade eden ezan sayılması asla mümkün deÄŸildir.”
Bir sembol inanç ve bilincin yerine geçebilir mi? Gösteren ile gösterilen arasındaki iliÅŸki saymaca deÄŸil mi? Bu yaklaşımın matbaanın Türkiye’de Türkçe yayın yapmasına engel olan ve Osmanlı’nın Müslüman tebasının önemli ölçüde geri kalmasına neden olan hattatların yaklaşımından ne farkı var? Diyanet İşleri kurumu bir ÅŸeair deÄŸil, neden onun sözünü tek doÄŸru saymak zorundayım? Bu soruları sorduÄŸum zaman neden kaygı duyuyorum ihanetle suçlanmaktan?
Hiç kimse çıkıp ezanın Kuran dışında, günlük hayata ait bir gelenek olduÄŸunu; ne namaza çağırma diline, ne de ibadet diline sınır konamayacağını söylemiyor. Hiç kimse İslam’ın (ve elbette bütün dinlerin) ÅŸekil deÄŸil, akıl dini olarak yaÅŸanmasının daha doÄŸru olacağını söylemiyor. Medya sakin sakin insanlara baskı uyguluyor ya da uygulanan baskıyı olaÄŸanlaÅŸtırıyor. Çünkü çok daha önemli meseleler var.
*
Ne gibi mi? Anadolu’nun ÅŸirketlere paylaÅŸtırılması gibi mesela.
(devam edecek, ama o arada Anadoluyu Vermeyeceğiz hareketinin hazırladığı belgeseli izleyelim)




