Rus çevirmen ve Türkolog Doç. Dr. Apollinaria Avrutina, Nâzım Hikmet’in YaÅŸamak Güzel Åžey Be KardeÅŸim adlı son otobiyografik romanını Rusçaya çevirdi. Çeviri için T.C. Kültür Bakanlığı’nın TEDA desteÄŸi verilmeyeceÄŸi 24 Eylül günü bir e-postayla yayınevine bildirildi. Kitap Haziran ayında yayımlandıktan ve bakanlık yetkililerinin de katıldığı tanıtımlarla tanıtıldıktan iki ay sonra. Avrutina da bu durum karşısında hissettiklerini dile getirmek üzere bir basın açıklaması yayınlamıştı (“Nâzım’ı Çevirtmemek“). Bakanlık buna karşı bir açıklama yayınlayarak, çevirmenin baÅŸka bir çalışmasını yetiÅŸtirmediÄŸi gerekçesiyle bu çalışmaya destek vermeme kararı alındığını ve Nâzım’ın TEDA tarafından desteklendiÄŸini belirtti:
“2013 yılı I. dönemde TEDA Danışma ve DeÄŸerlendirme Kurulu’nca, ABD, Bulgaristan ve Yunanistan‘da bulunan yayınevlerine, Nazım Hikmet’in “YaÅŸamak Güzel Åžey Be KardeÅŸim†adlı eseri için destek verilmesine karar verilmiÅŸtir. Yine aynı dönemde Nazım Hikmet’in deÄŸiÅŸik eserleri için toplam 8 destek kararı verilmiÅŸtir.Â
TEDA Programının yürütülmeye baÅŸlandığı 2005 yılından günümüze kadar ise, Nazım Hikmet’in antolojilerde yer alan eserleri hariç olmak üzere toplam 15 eseri için deÄŸiÅŸik ülkelerde bulunan yayınevlerine destekte bulunulmuÅŸtur.”
Avrutina bu açıklamaya karşı yeni bir basın açıklaması yayınladı. AÅŸağıda bu açıklama yer alıyor.
***
SaygıdeÄŸer Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı,
SaygıdeÄŸer TEDA Projesi komite üyeleri,
Basına yaptığınız bana yönelik açıklamaya yanıt vermeden edemedim.
TEDA projesine 2007 yılından beri katılıyorum, neredeyse proje kurulduğundan beri.
O zamandan bu yana Rusya’da proje çerçevesinde Türkçeden çevirdiÄŸim 5 ya da 6 kitap yayımladım, 5 ya da 6 kitap da TEDA desteÄŸi olmadan yayımladım.
Rusya Yazarlar BirliÄŸi’ne baÄŸlı olarak çalışan Petersburg Yazarlar BirliÄŸi’nin bir üyesiyim. Türk yazarların eserlerini Rusya’nın en iyi yayınevlerinde yayımlatmak için iliÅŸkilere ve olanaklara sahibim. Moskova ve Petersburg’un önde gelen yayınevlerinde yayınlanıyor çevirdiÄŸim kitaplar, böylece Türk yazarları sadece destek alıp çevrilmiÅŸ olmuyor, kitapları da en büyük kitapçılarda satılıyor ve onları bütün ülke okuyor.
Ben de bir yazar ve gazeteciyim, en ünlü Rus yazarlarla arkadaÅŸlığım var ve onlar Türk edebiyatını yavaÅŸ yavaÅŸ, adım adım Rusya’ya, Rusya onları tanısın diye çevirirken bana yardım ediyor: Türkiye’de çok yazar var. Türkiye’de Orhan Pamuk var, Hasan Ali ToptaÅŸ var, Türkiye’de Elif Åžafak var, Türkiye’de Ahmet Ümit var, İskender Pala var, AyÅŸe Kulin var, Mario Levi var, baÅŸkaları var. Ahmet Hamdi Tanpınar var.
Ve Nâzım Hikmet ile birlikte çevirdiÄŸim, çevirisini geciktirdiÄŸimi söylediÄŸiniz eser, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Huzur adlı eseridir. Bunu basına açıklamamışsınız. Hiçbir ÅŸekilde aceleye getirilemeyecek, en azından benim acele ederek çevirmeyeceÄŸim, özenle çevrilerek yayımlanmasını istediÄŸim bir eser. Gerçekten huzursuz bir çeviriyle alelacele yayımlanmasını mı istiyorsunuz Tanpınar’ın?
Ve benim bildiÄŸim kadarıyla, çeviri edebiyatta ÅŸu ya da bu yazarın öne çıkması, sadece yazarın yeteneÄŸine baÄŸlı deÄŸildir, her ÅŸeyden önce çevirmenine ve çevrildiÄŸi dilde kimlerle temasa geçtiÄŸine baÄŸlıdır.
[pullquote]
Rusya’da Nâzım Hikmet’in yayımlanmasına destek olmamak, örneÄŸin Türkiye’de Dostoyevski sergisi yapılmasına destek olmamak gibi bir ÅŸey.
Rusya’da bu olayı öÄŸrenen tanıdıklarım hüzünle gülümsediler, “Nâzım Hikmet’in kim olduÄŸunu Kültür Bakanlığı da unuttu demek,†dediler.
Fakat bakanlığın Nâzım Hikmet’e önem verdiÄŸini, Amerika, Yunanistan ve Bulgaristan’da yayınlanmasına destek olduÄŸunu duyunca memnun oldum. Öyleyse, Rusya’daki yayınına da her zamanki gibi destek olmalı. Tamamlanmış, yayımlanmış, hem de TEDA desteÄŸi aldığı belirtilerek yayımlanmış bu Nâzım Hikmet çevirisi cezalandırılmamalı.
[/pullquote]
TEDA Projesi her yıl Moskova’ya gidiyor, Moskova Kitap Fuarı’na katılıyor ve ben bakanlık temsilcilerinden birçok kez fuardaki çalışmaların tatmin edici olmadığını ve büyük sonuçlar getirmediÄŸini iÅŸittim. Dahası, tam da bu nedenle bakanlık Petersburg’daki kitap fuarına katılmıyor bile.
TEDA komitesi üyesi olan DoÄŸan Hızlan’ın, bu yıl Moskova’daki Kültür Bakanlığı Heyeti’nde olduÄŸunu da biliyorum. Eminim ki bakanlığın bize vermekten vazgeçtiÄŸi destek, heyetin beÅŸ yıldızlı otelde, restoranlarda ağırlanması için harcanmış olan paradan çok daha azdır. Merak ediyorum, örneÄŸin DoÄŸan Hızlan’ın, bu çeviriye destek vermeyi reddettikten sonra vicdanı sızlamamış mıdır?
TEDA’nın kamuoyuna açıklanan kuralları arasında çevirmene destek ödemesinden vazgeçilebileceÄŸi yazmıyor. Üstelik: TEDA projesine katılan herkes, dünyanın hangi ülkesinden olursa olsun herkes, Kültür Bakanlığı’nın sözleÅŸmesinin yayıncıyla yapıldığını, paranın da yayıncıya gönderildiÄŸini bilir. Ben bir kez bile Kültür Bakanlığı’yla bir sözleÅŸme imzalamadım ve bir kez bile Kültür Bakanlığı’ndan para almadım, bu yüzden de bakanlığın “destek vermekten çevirmen yüzünden vazgeçtik†demesi çok tuhaf görünüyor.
Üstelik, ÅŸimdi beni suçluyorsunuz ama bu kimseyi ikna etmiyor, çünkü gönderdiÄŸiniz mektup yine aynı ÅŸeyi söylüyor: “Nazım Hikmet’in kitabı projenin önceliklerine uymuyor.â€
ReddettiÄŸiniz yayınevi Rusya’nın ikinci büyük edebiyat ödülü olan National Bestseller – www.natsbest.ru – organizatörüdür.
ReddettiÄŸiniz yayınevi ÅŸu yazarları yayımlamayı planlıyor: AyÅŸe Kulin, İskender Pala, Ahmet Ümit.
Planlıyordu.
Ben son ana kadar Türkiye Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı’nın hatasını kabul edeceÄŸine inanmak istedim, hâlâ da istiyorum: Rusya’da Nâzım Hikmet’in yayımlanmasına destek olmamak, örneÄŸin Türkiye’de Dostoyevski sergisi yapılmasına destek olmamak gibi bir ÅŸey.
Rusya’da bu olayı öÄŸrenen tanıdıklarım hüzünle gülümsediler, “Nâzım Hikmet’in kim olduÄŸunu Kültür Bakanlığı da unuttu demek,†dediler.
Fakat bakanlığın Nâzım Hikmet’e önem verdiÄŸini, Amerika, Yunanistan ve Bulgaristan’da yayınlanmasına destek olduÄŸunu duyunca memnun oldum. Öyleyse, Rusya’daki yayınına da her zamanki gibi destek olmalı. Tamamlanmış, yayımlanmış, hem de TEDA desteÄŸi aldığı belirtilerek yayımlanmış bu Nâzım Hikmet çevirisi cezalandırılmamalı.
Yayımlanmış kitap için tebrik beklerken ceza ile karşılaÅŸmak güzel deÄŸil. Ben yine de T.C. Kültür Bakanlığı’nın bir açıklama getireceÄŸine, olayların normale döneceÄŸine ve eskisi gibi, 8 yıldır yaptığımız gibi iÅŸbirliÄŸinin süreceÄŸine inanıyorum..
Saygılarımla,
Â
Doç. Dr. Apollinaria Avrutina,
Türkolog ve edebiyat çevirmeni,
St. Petersburg Devlet Üniversitesi
St. Petersburg Yazarlar BirliÄŸi Üyesi
***
Bakanlık tarafından yayınevine gönderilen mektup ÅŸöyleydi:
“Sayın Olga Tublin,
Bakanlığımızın TEDA programı çerçevesinde, TEDA Danışma Komitesi, yaptığınız baÅŸvuruyu 2013-1 dönem toplantısında deÄŸerlendirilmiÅŸtir.
Danışma Komitesi’nin kararına göre, Nazım Hikmet’in ‘YaÅŸamak Güzel Åžey Be KardeÅŸim’ adlı eseri için yaptığınız baÅŸvuru, Projenin öncelikleri nedeniyle desteklenmeyecektir.
Gelecekte sizinle yeni projelerde işbirliği yapmayı arzu ediyoruz,
saygılarımla,
Erkin Yılmaz”

