(*This article is also available in English)
Kasım ve Aralık aylarında Türkiye’de (yabancı) edebiyat ile çeviri yine mahkeme salonlarına taşındı. Bir tarafta çevirmenler Funda Uncu ile Süha SertabiboÄŸlu, diÄŸer tarafta Ayrıntı Yayınları ile Sel Yayıncılık yargılanıyor. Muzır kurulu bize yabancı olmadığından bir yandan kanıksıyoruz edebiyatın “aÅŸna fiÅŸne†ile iÅŸtigal ettiÄŸi fikrini, diÄŸer yandan hâlâ inatla savunuyoruz edebiyatın yalnızca edebiyatçılarca deÄŸerlendirilmesi gerektiÄŸini. BilirkiÅŸilerin kim olacağı, Palahniuk ile Burroughs’un eserlerinin devlet kontrolünden nasıl geçeceÄŸi merak konusu.
Bizde bunlar olurken Brüksel ile Avrupa Edebiyat Çevirmenleri Platformu (PETRA) için Aralık ayı, aynı aktörlerin farklı çerçevelerde ele alınışına sahne oldu. “Edebiyat Çevirmenlerine Saygı†baÅŸlığını taşıyan üç günlük konferansın ilk gününde, edebiyat ile altı dilde haşır neÅŸir Alberto Manguel, “özel bir okuyucu olarak çevirmen†üzerine konuÅŸtu.
İkinci günün eÅŸzamanlı oturumlarında ise “edebiyat çevirmeninin eÄŸitimiâ€, “telif hakları ve elektronik ortamâ€, “Avrupa’da Edebiyat Çevirisi: kültür, politika, kültürel politikalar†ile “edebiyat çevirisinin görünürlüÄŸüâ€, “editoryal politikalar ve piyasa iliÅŸkileriâ€, “edebiyat çevirmenlerinin ekonomik durumu/toplumsal statüsü†konuları üzerinde konuÅŸuldu.
Peki paralel evrenin Türkiye’sinde neler oldu bu arada: hâlen intihal tartışılıyor (büyük oranda Çev-Bir’in çabaları sayesinde), metin üzerinde çevirmenden tamamiyle bağımsız editoryal düzenlemeler yapılıyor (en el üstünde tutulan yayınevlerinde dahi), çevirmenin toplumsal statüsü giderek daha ÅŸaibeli bir duruma sokuluyor (Funda Uncu’nun karakolda düÅŸtüÄŸü durumu hatırlayın). Resmin bütünü bu denli karanlık deÄŸil elbet, ancak “BaÅŸbakanlık Küçükleri Muzır NeÅŸriyattan Koruma Kuruluâ€nun giderek edebiyatın “Diyanet İşleri BaÅŸkanlığı†konumuna gelmesi endiÅŸe verici.
Brüksel’de ikinci gün, öÄŸleden sonra Joyce’un Ulysses’i, çevrilebilirliÄŸi/okunabilirliÄŸini kanıtlamak üzere sekiz dilde okundu. Ulysses’in Nevzat Erkmen çevirisini Türkçe’de ÇaÄŸdaÅŸ Acar seslendirdi.
AkÅŸam oturumunda Alberto Manguel, Dubravka Ugresic ve Saatler romanının yazarı Michael Cunningham, edebiyatı yayma konusunda çevirmenlerin önemini tekrar tekrar vurguladı. Kılı kırık yaran, ısrarcı çevirmenlerden –dert, tasa bu olsun dedirtircesine- dem vuruldu.
Sonrasında üç çevirmen, üç dilde (Fransızca, Hollandaca ve Slovence), Portekizli ÅŸair Fernando Pessoa’nın ÅŸiirlerini eÅŸzamanlı olarak olarak sahnede çevirdiler. Çevirmenlerin masaüstleri dev ekrana yansıtılarak okuyucuya, çeviri sürecini “çevirmenin omzu üzerinden seyretme†fırsatı sunuldu. Biz de Türkiye’de çevirmenlere mahkemeleri, yasal haklarını, hukuk sistemini öÄŸrenme fırsatı sunmuyor muyuz nihayetinde?
Kapanıştan hemen önce Pessoa’nın ÅŸiir ve aforizmalarından parçalar 12 dilde okundu. Åžairi Türkçe olarak Mehmet DemirtaÅŸ seslendirdi.
Son günkü oturumda PETRA’nın geleceÄŸi konuÅŸuldu. Bizim ise konuÅŸmak için hâlâ vaktimiz var. Edebiyat ve çeviri dernekleri, edebiyatçı ve çevirmenlerin hâlâ yanında. Çevirmenlere, yayınevlerine, edebiyata destek vermek isteyen herkes duruÅŸmalara davetlidir!



