Çeviribilimci Mine Yazıcı, Çeviri EtkinliÄŸi, Çeviribilimin Temel Kavram ve Kuramları, Yazılı Çeviri Edinci adlı çalışmalarından sonra yeni bir çalışmayla okurların karşısına çıkıyor. Çeviribilimde AraÅŸtırma adlı bu kitap çevirmenin çeviri etkinliÄŸinin bir araÅŸtırma sürecine dönüÅŸmesiyle birlikte çeviribilimsel bir çalışma olduÄŸunu öne sürerek, bu araÅŸtırmanın olasılıklarını deÄŸerlendiriyor.

Burada Çeviribilimde AraÅŸtırma‘nın sunuÅŸ kısmına yer veriyoruz:

SunuÅŸ – Mine Yazıcı

Çeviribilimde araÅŸtırma yöntemleri kapsamında disiplinlerarasılık ve disiplinlerötesilik konularını iÅŸleyen bu kitap, araÅŸtırma yöntemlerine salt biçimsel odaklı bakan geleneksel yaklaşımlardan farklı olarak doÄŸası gereÄŸi disiplinlerarası özelliÄŸe sahip çeviribilimde niçin araÅŸtırmaya gereksinim duyulduÄŸu ve bu alanda yapılan araÅŸtırmaların duraÄŸan disiplinlerden farklı olarak çaÄŸdaÅŸ kuramlar aracılığıyla nasıl iÅŸlevsel kılınabileceÄŸi sorularından yola çıkmıştır. Çeviribilimin disiplinlerarası özelliÄŸi araÅŸtırmacıları bir yandan farklı alanlardan modeller alıp bunları kuramsal tabanına yerleÅŸtirmeye zorlarken, öte yandan da bu modellerin çevirilerle baÄŸlantılarının kurulması çeviribilim alanında tek boyutlu deÄŸil çok boyutlu bir yaklaşımın benimsenmesine yol açmıştır.

Gerçekte, çeviri de çevirmenin akıl yürütüp, çıkarımda bulunmasına ve yaptığı iÅŸlemler arasında tutarlılık saÄŸlayarak bir hedefe varmasın yarayan temeli araÅŸtırmaya dayalı bir iÅŸlemdir. Kültürel dönüÅŸümle (cultural turn) birlikte 1980’li yıllardan beri evrilen çeviri kavramı sadece çevirilerin niceliÄŸi ve niteliÄŸini deÄŸil, bu etkinliÄŸin de bilimsel bir etkinlik kapsamına girmesine neden olmuÅŸtur. Üstelik çeviriyi uzun yıllar bilimsel etkinliÄŸin temel öÄŸesi olarak gören ülkemizde çeviribilim alanının akademik çevre tarafından benimsenmesi kimi zaman kuÅŸkuyla karşılaşılansa da ülkemizde açılan çeviribilim bölümlerinin her geçen gün sayılarının artması bu alanın öteki disiplinler tarafından hepten de yadsınmadığını gösterir. Ancak bu alanı sadece uygulama alanındaki çeviri etkinliÄŸi ve çeviri eÄŸitimiyle sınırlı görme eÄŸilimi tam anlamıyla yıkılmış sayılmaz. Bunun bir nedeni farklı alanlarda çeviriye duyulan gereksinim, öteki de yerleÅŸik disiplinlerin yeni kurulmuÅŸ çoÄŸu disiplinlerarası iliÅŸkilerden doÄŸmuÅŸ alanlara karşı duyduÄŸu kuÅŸkudan kaynaklanır. Bu aÅŸamada üniversitelerde yer alan çeviribilim bölümleri eÄŸitim ve araÅŸtırma arasında bocalamakla birlikte alanın disiplinlerarası özelliÄŸi birini diÄŸerine tercih etme olanağını ortadan kaldırır. İşte bu nedenle beÅŸ bölümden oluÅŸan bu yapıtta çeviri iÅŸlemleri ve çeviribilim araÅŸtırmaları birbirini bütünleyici bir ÅŸekilde ele alınmaya çalışılmıştır. Çeviribilimsel terimlerle süreç odaklı ve ürün odaklı araÅŸtırmalar birbirini tamamlayıcı bir ÅŸekilde ele alınmıştır. Buna göre söz konusu yapıtta I. Bölümde Çeviri olgusu ve Çeviribilim; II. Bölümde Çeviri iÅŸlemleri ve AraÅŸtırma; III. Bölümde Özel Alan çevirisi ve Disiplinlerarası İliÅŸkiler; IV: Bölümde Disiplinlerarasılık ve Birincil İliÅŸkiler; V. Bölümde ise  Disiplinlerarasılıktan Disiplinlerötesine baÅŸlıklı konulara yer verilmiÅŸtir.

Kısaca ele alınacak olursa, I. Bölümde çeviri olgusu, bilimsellik, bilimsel araÅŸtırma, bilimsel araÅŸtırmayı yönlendiren paradigmalar ve iÅŸlevleri çeviribilimsel yaklaşımlar açısından sorgulanarak gerekçelendirilmeye çalışılmıştır. II. Bölümde ise günümüz çeviri kuramları ışığında çeviri iÅŸlemleri irdelenerek araÅŸtırmayla baÄŸlantıları üzerinde durulmuÅŸtur. III. Bölümde günümüzde çeviribilim bölümlerinin ülkemizde kurulmasının temel nedeni uzmanlık alanlarında çeviri konusuna girilerek hem özel alan çevirisine çeviribilimin bakış açısı yansıtılmaya çalışılmış, hem de uygulama alanındaki disiplinlerarası iliÅŸkilerin çeviri etkinliÄŸine nasıl yansıdığı üzerinde durulmuÅŸtur. Bunun yanı sıra, özel alan çevirisinde “uzman çevirmen” ve “profesyonel çevirmen” kavramları arasındaki sınırlar netleÅŸtirilmeye çalışılarak çeviribilimdeki yöntem bilgisinin özel konu alanlarında uzman kiÅŸilerin bilgisinden farklı olarak nasıl iÅŸlevsel kılınabileceÄŸi konusundaki görüÅŸlere yer verilmiÅŸtir. Disiplinlerarasılık ve birincil iliÅŸkilerin yer aldığı IV. Bölümde ise, çeviribilimin birincil derecede iliÅŸkisi olduÄŸu alanların onun kuramsal tabanına etkisi ve bu iliÅŸkilerin özerk bir disiplin olmasına katkısı özellikle vurgulanmıştır. Bu ÅŸekilde çeviribilime mal olmuÅŸ betimleyici, sosyolojik ve dizgesel kuramlarla çeviribilimde araÅŸtırma yöntemleri arasında iliÅŸkiler kurularak bu konu alanındaki araÅŸtırma modelleri mercek altına alınmıştır. Son V. Bölümde ise, disiplin içinde ve disiplinin özgüllüÄŸüne katkıda bulunan araÅŸtırmaların, çağımız koÅŸullarında toplumsal iÅŸlevi olan disiplinler ötesi araÅŸtırmalara kaymasının çeviribilimin özerkliÄŸine gölge düÅŸürüp düÅŸürmediÄŸi konusu bir proje giriÅŸimi kapsamında tartışmaya açılmıştır. Bu ÅŸekilde bir proje giriÅŸiminin doÄŸusundan baÅŸlayarak olgunlaÅŸmasına kadar uzanan süreçler disiplinlerötesi bir anlayışla yapılandırılarak araÅŸtırma yöntemleri açısından deÄŸerlendirilmeye çalışılmıştır. Bu ÅŸekilde hem disiplinlerarası araÅŸtırma ile disiplinlerötesi araÅŸtırma arasındaki yöntemsel farklar ortaya çıkarılmaya çalışılmış, hem de bilimin amacının sadece disiplinin ayakta kalmasını saÄŸlamakla sınırlanamayacağı görüÅŸü öne sürülmüÅŸtür. Gerçekte disiplinlerin var olma nedeninin insanoÄŸlunun varlığını sürdürmek olduÄŸu ÅŸeklindeki bir savın çeviribilim alanında disiplinlerötesi araÅŸtırmanın amacıyla örtüÅŸtüÄŸü düÅŸüncesi tartışmaya açılmıştır. Bundan böyle disipinlerarasılıktan yola çıkan çeviribilimin araÅŸtırma yönünün disiplinlerötesi araÅŸtırmaya kayması disiplinlerin olgunlaÅŸmasında doÄŸal bir süreç olarak da deÄŸerlendirilebilir. KuÅŸkusuz böyle bir sav bu yapıtın izleksel akışından çıkarılacak bir sonuç olarak da görülebilir. Bir baÅŸka deyiÅŸle, uygulama ve kuramın kaçınılmaz etkileÅŸimi çeviribilim araÅŸtırmalarının insan odaklı araÅŸtırmalardan yanıtlanamayacağını gösterir. İşte bu nedenle çeviribilimin gelecekteki yönünün disiplinler ötesi araÅŸtırmalar olduÄŸu öne sürülebilir.

Yukarıda öne sürülen konular söz konusu yapıtta çeviri iÅŸlemleri ve çeviribilimde araÅŸtırma konularının kaynaşık bir bütün olarak ele alınmasına yol açmıştır. Sözkonusu yapıt sadece çeviribilimsel araÅŸtırmaları sunmakla kalmaz, uygulama ve kuram arasında köprü kurarak çevirmenlerin yazılan ve söylenenleri mekanik olarak aktarma alışkanlığından ötürü iyi bir araÅŸtırmacı olamayacakları ÅŸeklindeki yanlış kanıyı da tartışmaya açar. Bu ÅŸekilde günümüz çeviri tanımından ve çeviri iÅŸlemlerinin disiplinlerarası doÄŸasından yola çıkarak baÅŸlatılan tartışma, çeviriyi aktarım edinciyle sınırlı görmeyen çeviri edinci yüksek profesyonel çevirmenlerin gerçekte iyi bir araÅŸtırmacı potansiyeline sahip olduÄŸu savını da gündeme getirmiÅŸtir. Çeviri iÅŸlemlerinde “araÅŸtırma”nın “aktarım edinci”nin önüne geçmesi gerçekte çeviribilimsel bakışın çeviri iÅŸlemlerine katkısı ÅŸeklinde de deÄŸerlendirilebilir. Bundan böyle çeviribilimin doÄŸasında sadece disiplinlerarasılığın deÄŸil, “çeviriye deÄŸgin araÅŸtırma”nın da saklı olduÄŸu ortada bir gerçektir. İşte bu nedenle söz konusu yapıtta sadece araÅŸtırma yöntemleri deÄŸil, araÅŸtırma modellerine de yer verilerek bu alanın gerçekte araÅŸtırmayı bekleyen ne denli zengin ve renkli dünyası olduÄŸu anlatılmaya çalışılmıştır.

Çeviribilimde AraÅŸtırma, Mine Yazıcı (Multilingual Yayınevi, 2011)