Kitap: Bulut, Alev (2008)
Basından Örneklerle Çeviride İdeoloji: İdeolojik Çeviri
İstanbul: Multilingual (144 s.)
*
DeÄŸerlendiren: Oktay ESER (Doktora öÄŸrencisi, İstanbul Kültür Üniversitesi Yabancı Diller Merkezi, okutman)
Çok sayıda yazınsal metin çevirisi bulunan yazar, İstanbul Üniversitesi, İngilizce Mütercim Tercümanlık Anabilim Dalı’nda öÄŸretim üyesidir. Yazar, çalışmanın amacının çeviri sürecinin ideolojik yapısını örneklerle ortaya koymak olduÄŸunu belirtir. Bu amaca ulaÅŸmak için de kullanılan örnekleri basından ve dergilerden almıştır. Yazılı ve sözlü çeviri süreci içinde ele alınan örneklerde amaca uygun metin türleri açıklanarak verilmiÅŸtir. Çeviri olgusunun çatışmaya neden olduÄŸu yerler sadece gazeteler ve haber metinleri ile sınırlı deÄŸildir. Alev Bulut, çeviri bilincinin geliÅŸmesinde bu metinleri neden yararlı gördüÄŸü dört nedene dayandırarak açıklıyor: Çeviri eÄŸitiminde gerçek durum ve koÅŸullara uygunluÄŸu; güncel metinler olması; haber metinlerinin özel bir uzmanlık alanı olması; genel kültür ve bilinç yaratan metinler olması.
Kitap, çeviri, ideoloji, çeviri ve ideoloji, ideolojik metinlerin çevirisi ve politik demeç ve görüÅŸme çevirilerinde ideoloji ÅŸeklinde kitap toplam beÅŸ bölümden oluÅŸmaktadır. Birinci bölümde çevirinin tanımı ve kapsamı yanında çeviri araÅŸtırmaları konuları iÅŸlenmiÅŸtir. Çeviri, kaynak dilde oluÅŸturulmuÅŸ yazılı veya sözlü bir iletinin belirli bir amaçla erek dile aktarılması olarak tanımlanmış ve dillerin kültür taşıyıcılığı iÅŸlevine dikkat çekilmiÅŸtir. İkinci bölümde ideoloji kavramının tanımı verilmiÅŸ ve dil kullanımına ve metin türlerine göre ideolojik boyut ele alınmıştır. Bireyin veya bir sınıfın davranışlarını yöneten genel fikirler sistemi olarak ele alındığında ideoloji, dil kullanımı ve kültür aktarımında öznel boyutuyla çevirinin konusu haline dönüÅŸmüÅŸ oluyor. Yazar, bu nedenle, çeviri kararlarının ideolojik olduÄŸunu gösterebilmek amacıyla bu bölümde dil kullanımının ve metin türlerinin ideolojik boyutunu ele almıştır. Üçüncü bölüm çeviri ve ideolojinin birlikte ele alındığı bir bölümdür. Çeviri araÅŸtırmalarında ideolojinin yerine baktıktan sonra çeviri sürecinde ideolojiyi yazılı ve sözlü çeviri süreçlerini inceleyerek devam ettirir. Konunun anlaşılmasını saÄŸlayacak nitelikte basından birçok haber metni örneÄŸi ile sunulmuÅŸtur. Çeviri araÅŸtırmalarında ideolojik boyutun veya ideolojik çeviri yaklaşımlarının yeni bir konu olmadığını belirten yazar, 1980’lerdeki kültürel paradigma deÄŸiÅŸikliÄŸini örnek olarak verir. Peter Fawcett, Andrew Chesterman, Basil Hatim, Ian Mason, ve Andre Lefevere gibi araÅŸtırmacıların yanı sıra AyÅŸe Banu KaradaÄŸ’ın düÅŸünceleri bu noktada yer bulmuÅŸlardır. Dördüncü bölüm ideolojik metinlerin çevirisini konu alır. İdeolojik metinler kapsamında özellikle politik metinlere deÄŸinen yazar, metin türlerini bu açıdan oluÅŸturmuÅŸ ve bunları yazılı ve sözlü metin türleri ÅŸeklinde sınıflandırmıştır. Yazılı metin türleri olarak gazete/haber metinleri, dergiler ve kitaplar baÅŸlıkları alınmıştır. Gazete/haber metinleri baÅŸlığı, daha da ayrıntılandırılarak haber, haber-inceleme, yorum-köÅŸe yazısı ve deneme alt baÅŸlıkları ile incelenmiÅŸtir. Sözlü metinler çerçevesinde politik demeç ve konuÅŸmalar ile politik görüÅŸme ve söyleÅŸiler altbaÅŸlıklarına yer verilmiÅŸtir. Son bölümde ise politik demeç ve görüÅŸme çevirilerinde ideoloji konusu açımlanmıştır. Yazar, metin düzeyinde ideolojik çeviri kararlarıyla ilgili örnekleri yapısal ve iÅŸlevsel olmak üzere iki baÅŸlık altında toplamıştır. Kaynak metnin yapısında genel çeviri amaçlı ve ideolojik nedenlerle bazı deÄŸiÅŸikliklerin yapıldığı küçük ölçekli iÅŸlemlere veya kaynak metnin iÅŸlevinin bütünüyle deÄŸiÅŸtirildiÄŸi büyük ölçekli iÅŸlemlere uygun erek metin örnekleri vermektedir.
Kitabın sonunda bu beÅŸ bölümde açıklanan konuların ardından 10 maddelik bir sonuç bölümü ve kitapta verilen örneklerin sunulduÄŸu ekler bölümü bulunmaktadır. Çeviri, ideoloji, kültür, yazılı ve sözlü çeviri süreçleri ve haber metinleri hakkında yazarın ulaÅŸtığı kimi sonuçları belirtmesi, konunun kuÅŸbakışı anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır.
Doksanlı yıllardan bu yana çeviri “ideoloji” kavramıyla ilintilendirmektedir. Bu çalışmanın hedef kitlesi çeviri araÅŸtırmacıları ve çevirmenler, çeviri eÄŸitimi alan öÄŸrencilerdir.
