Farklı dünya görüÅŸleri farklı çeviriler doÄŸurabilir mi? Böyle bir durumda kaynak metnin ortadan kalktığı, birçok kaynak metnin doÄŸduÄŸu söylenebilir mi? Kuran-ı Kerim’in baÅŸka bir dile çevrilemez olduÄŸuna, ancak içeriÄŸinin yorumlanarak aktarılabileceÄŸine (meal) inanılması, özel bir çeviri anlayışına iÅŸaret ediyor belki de. Bu açıdan Türkiye’de hakim olan çeviri anlayışını yorumlamak mümkün müdür?
“Farklı” dünya görüÅŸleri çerçevesinde kaynak metinlerin “farklı” ÅŸekillerde yorumlandığı ve çevrildiÄŸi söylenebilir. Geleneksel görüÅŸ çerçevesinde, çeviriyi salt dilsel aktarım olarak görme eÄŸiliminin temelinde yatan kaynak metne birebir sadakat anlayışı elbette ki bu tür bir “farklılığı” yok sayar. Bu “farklılığı” yok saymak, aslında çevirmeni de yok saymak anlamına gelir; ne var ki çevirmenin yok sayılması çeviri tarihi açısından pek ÅŸaşırtıcı bir durum deÄŸildir. Bu konuda yapılan araÅŸtırmalara bakıldığında genelde çevirmenin yok sayılmasının yeÄŸlendiÄŸi görülür. Çevirmenin görünmezliÄŸinin, görülebilirliÄŸine yeÄŸ tutulmasının hiç kuÅŸku yok ki birçok nedeni vardır. Bu nedenlerin saptanması çeviri(bilim) alanında araÅŸtırma yapan birçok kiÅŸinin dikkatini çekmiÅŸ ve bu konuda çevirmenin “görülebilirliÄŸi”/”görünmezliÄŸi”, çevirmenin “sesi” vb. odaklı tartışmalar gündeme getirilmiÅŸtir (Örn. Venuti, 1994; Bassnett, 1994; Hermans, 1996 vb.). Bu baÄŸlamda, çevirmenlerin benimsedikleri “farklı” dünya görüÅŸleri doÄŸrultusunda “farklı” “görülebilirliklerin” sergilendiÄŸi, “farklı” “seslerin” duyulduÄŸu çevirilerin ortaya çıkabileceÄŸini bir örnekle göstermek yararlı olabilir. 2005 yılında, Antoine de Saint-Exupéry’nin Le Petit Prince (1943) adlı kitabı ve bu kitabın 5 Türkçe çevirisi üzerine bir araÅŸtırma yaptım.[1] Bu 5 metni seçmemde temel etmen, çeviri eylemine iliÅŸkin farklı stratejilerin benimsendiÄŸini gösteren “çeviren”, “Türkçesi”, “derleyen”, “hazırlayan” ifadeleriydi. “Çeviren” ve “Türkçesi” ifadelerini taşıyan birden fazla kitap bulunduÄŸundan, metin seçimini bu kez, Türk edebiyat ve kültür çoÄŸul-dizgesinde görece olarak daha merkezde bir konum edinmiÅŸ “çevirmen” ve “yayınevi” baÄŸlamında yapmaya çalışmıştım. Bir de, o dönemde bu kitabın yayın hakkını elinde bulunduran yayınevinin yaptığı çeviriyi araÅŸtırmama dahil etmiÅŸtim.

Yer ve içerik kısıtlaması nedeniyle, burada yalnızca araÅŸtırmamın sonunda ulaÅŸtığım “farklı” birkaç yorumdan söz etmek isterim. Hepimizin hatırlayacağı gibi, yazarın kendi yaptığı suluboya resimlerin de içinde yer aldığı kitapta, B 612 gezegenini ilk kez gören bir “Türk gökbilimci”dir [“un astronom turc”]. Kimsenin “kıyafetinden dolayı” kendisine deÄŸer vermediÄŸi söylenen bu gökbilimci, Saint-Exupéry tarafından fes ve ÅŸalvarla resmedilmiÅŸtir. Yazılı metinde, giyiminin nasıl olduÄŸuna iliÅŸkin bir ayrıntı yoktur, ama bazı Türkçe çevirilerde bu görsel bilgi yazılı metne bir ekleme ÅŸeklinde dahil edilmiÅŸtir:

“Mais personne ne l’avait cru à cause de son costume. Les grandes personnes sont comme ça.” (Saint-Exupéry, 1971: 15)

“Ama başında fes, ayağında ÅŸalvar diye kulak asan olmamış. Büyükler böyledir iÅŸte.” (Türkçesi: Uyar, 1994: 20)  “… ama adamcağız ÅŸalvar, cepken ve fes giyiyor diye onun söylediklerine hiç kimse deÄŸer vermemiÅŸ. (Türkçesi: ErdoÄŸan, 2005: 18-19).   Kaynak metinde, bu gökbilimcinin sözlerine inanılmasını saÄŸlatan ise “halkını ölüm cezasıyla korkutarak Avrupalılar gibi giyinmeye zorlayan bir “Türk diktatör”’dür (“un dictateur Turc imposa à son peuple, sous peine de mort, de s’habiller à l’Européenne” (Saint-Exupéry, 1971: 15). İncelediÄŸim çevirilerde bu “Türk diktatör”ün, “sınırsız yetkili bir Türk baÅŸkanı” (çev. İleri, 1994: 20); “bir dediÄŸi dedik Türk önderi” (Türkçesi: Uyar, 1994: 21-22); “büyük ve deÄŸerli kumandan ATATÜRK” (düz.: Çeliktem, 2001: 19); “bir Türk lideri” (Türkçesi: ErdoÄŸan, 2005: 19) ÅŸeklinde yorumlandığını, hatta bazı çevirilerde tümüyle bu bölümün atlandığını (haz.: Ekisçeli, 2004: 25) gözlemledim. Atlamanın yapıldığı çeviriye iliÅŸkin olarak, çevirmen EkiÅŸçeli’nin önceki çevirisinin “suç oluÅŸturması nedeniyle toplatıldığını” belirtmek isterim.[2] Bu örneklerden yola çıkarak, sorduÄŸunuz soruya “farklı” dünya görüÅŸleri “farklı” çeviriler doÄŸurabilir ÅŸeklinde yanıt verilebilir sanıyorum. Bu ÅŸekilde ister istemez “farklı” kaynak metinler kafalarda kurgulanıyor. Bence bu çok doÄŸal. Yaptığımız iÅŸ: çeviri. Kaynak metinden hareketle nasıl bambaÅŸka erek metinler yaratılıyorsa, çeviri metinden hareketle de kiÅŸilerin kafasında bambaÅŸka kaynak metinler yaratıldığı iddia edilebilir. Ancak bu iddia, çeviri etiÄŸi açısından, çeviri metne kaynak oluÅŸturan metnin özgünlüÄŸünün yok sayılması ÅŸeklinde yorumlanmamalıdır.   Edebiyat çevirisinden Kuran-ı Kerim’in çevirisine gelince, bu konudaki sınırlı bilgi birikimime dayanarak bir ÅŸeyler söyleyeceÄŸimi öncelikle belirtmeliyim.[3] Çeviribilim alanında araÅŸtırma yapan bir kiÅŸi olarak Türkiye’de son dönemde sıkça gündeme gelen Kuran çevirisi tartışmalarına doÄŸal olarak kayıtsız kalamadım. Tartışmaya konu olan çevirileri ve bu çevirilere iliÅŸkin söylenenleri, yazılanları merakla izledim. Bu konuda yönelttiÄŸiniz soruyu yanıtlarken, sözü edilen tartışmalar sonrasında yaptığım okumalar ışığında edindiÄŸim bilgileri ve bu bilgilerle ne tür bir kiÅŸisel deÄŸerlendirmeye gittiÄŸimi açıklayacağım.    Çeviribilim baÄŸlamında inceleyecek olursak, geleneksel anlayışa zıt bir ÅŸekilde Kuran çevirisi yapan kiÅŸilerin “görülmezliÄŸinden” söz etmenin mümkün olmadığı söylenebilir. Hatta Kuran çevirilerinde “görülebilirliÄŸin” zirveye ulaÅŸtığı ve “çevirmenin sesinin” en yüksek seviyede çıktığı bile ileri sürülebilir. Nitekim “mealen” çevirilerin, bunları kaleme alan kiÅŸilerin ismiyle anıldığı (ÖrneÄŸin “Elmalı Hamdi Meali”) görülmektedir. Bu ÅŸekilde, bir yandan çeviriyi yapan kiÅŸinin konudaki uzmanlığının altı çizilirken, bir yandan da çevirinin hiçbir ÅŸekilde Kuran’ın eÅŸdeÄŸeri olmadığına dikkat çekilmektedir. İlginç bir nokta bu, çünkü baÅŸka bir dile çevirisinin “meÅŸruluk” taşımayacağı iddia edilen Kuran’ın farklı çeviri stratejileri benimsenerek baÅŸka bir dile çevrilmesi, temel bir öncül olarak çevirmeninin “görülebilirliÄŸini” meÅŸru kılmış oluyor. Konu Kuran olunca, çeviri teriminin yerine ya da çeviri teriminin yanında “meal(en)” teriminin kullanılması dikkat çekici bir nokta. Bu ÅŸekilde, vurgunun “meal” üzerinde yoÄŸunlaÅŸtığı ya da “meal”in ön plana çıkarak bütün çeviri sürecini yönlendirdiÄŸi iddia edilebilir. Kuran çevirisi baÄŸlamında bunu önemli bir nokta olarak görüyorum. Bu vurguyla,  çeviriyi okuyacak kiÅŸi, ne tür bir metinle karşılaÅŸacağı hakkında önceden bilgilendirilmiÅŸ oluyor.   Ne var ki Kuran’ın çevrilemezliÄŸi yaygın bir anlayış olarak hala hüküm sürmekte.  Çeviribilim Ansiklopedisi‘nin (Encylopedia of Translation Studies) “Kuran Çevirisi” baÅŸlıklı maddesinde Hassan Mustapha bu konuya deÄŸinirken, bazı çevrelerin yapılan çevirileri  “meÅŸru” saymadıklarını, ama bir ÅŸekilde çeviri gerekiyorsa bunun bir “Müslüman” tarafından yapılmasını ÅŸart koÅŸtuklarını söylüyor. Mustapha bu bilgilerden yola çıkarak, Kuran çevirisi derken, “çeviri” ve bunun uzantısı olan terimlerin tırnak içinde (“ ”) kullanılması gerektiÄŸini öne sürüyor; çünkü bu kullanımın ona göre “nev-i ÅŸahsına münhasır baÄŸlam-duyarlı bir anlamı” (“a uniquely context-sensitive sense”) var (2001: 201). Bu noktada, kendi kiÅŸisel kullanımım hakkında açıklama yapmam gerek sanırım. Ben, Kuran çevirisi derken, çeviri terimini, çeviri eylemine iliÅŸkin farklı çeviri stratejilerini altında toplayan bir üst terim olarak kullanıyorum. Bu ÅŸekilde de, çevrilecek her metin gibi, onun da özgün bir baÄŸlamı olduÄŸunu ve mutlaka bir yoruma tabii tutulacağını önceden kabul etmiÅŸ oluyorum. Kuran çevirileri baÄŸlamında, benimsenen çeviri stratejilerine vurgu yaparak “mealen çeviri” denmesi bence bir çeviri stratejisi. Ancak Kuran çevirisine çeviri denmemesi ve/ya ancak tırnak içinde çeviri denilmesi gerektiÄŸinin iddia edilmesi, çevirinin doÄŸasına iliÅŸkin baÅŸka bir tartışmayı gündeme getiriyor. Sözü edilen maddede Mustapha ayrıca, “dilsel ve biçemsel olarak Kuran’ın Arap dilinin bir ÅŸaheseri” olduÄŸunu ileri sürüyor ve “dilbilgisel yapısının Kuran-dışı Arapça’dan farklı olduÄŸunu” vurguluyor (2001: 200). Hadislerin bir insanın -Hz. Muhammed’in- sözleri olarak baÅŸka bir dile çevrilebilirken, “Allah’ın kelamı olarak” Kuran’ın çevirisinin “ilahi doÄŸasından dolayı meÅŸru görülmediÄŸini” belirtiyor. (2001: 201). Nacizane görüÅŸüm, Kuran çevirisi baÄŸlamında içinde farklı çeviri stratejilerini barındıran bir çeviri anlayışından söz edilmesi gerektiÄŸi; çünkü Kuran, her ÅŸeyden önce “biricikliÄŸi” “farklı” bir ÅŸekilde ön plana çıkan “kutsal bir metin” olarak kabul görmekte. Hem bugünkü koÅŸullarda anladığımız anlamda yazılı bir metin deÄŸil. Bu noktada, diÄŸer kutsal kitaplardan hareketle, Kuran’ın Hz. Muhammed’e ait bir metin olarak algılanmasının, Kuran çevirilerine iliÅŸkin yanlış bir öncül oluÅŸturduÄŸu iddia edilebilir. AÅŸağıda açıklamaya çalışacağım üzere, Kuran çevirisi yapılacak bir metin olarak doÄŸasında çok temel farklılıkları barındırıyor.
Kuran, Hz. Muhammed’e “sözlü olarak indirilmiş” ve birinci halife Hz. Ebu Bekir döneminde yazılı olarak bir araya getirilerek “Mushaf” adını almış ve Hz. Osman döneminde çoÄŸaltılıp dağıtılmış. Kuran’ın bir kitap olarak deÄŸil, yirmi üç yıllık bir süre içerisinde Mekke ve Medine’de farklı zamanlarda, farklı olaylara iliÅŸkin ve farklı kiÅŸilere yönelik olarak ayet ve sureler halinde indirilmiÅŸ olması dikkate alınması gereken temel noktalar. ÖrneÄŸin, Mekke’de surelerin küçük bir inananlar topluluÄŸuna, Medine’de ise devlet kurmuÅŸ bir topluluÄŸa indirildiÄŸi söyleniyor. Dücane CündioÄŸlu’nun Kuran çevirileri konusunda kaleme aldığı Kuran Çevirilerinin Dünyası (2005) adlı kapsamlı çalışmasında ÅŸöyle bir bilgi vermektedir:
“Üstelik Kur’an’ın ilk nâzil olan sûreleri (Mekkî sûreler), itikadî konuları kısa ve nazma yakın bir üslubla ele alırken, mevcut Mushaf sıralaması Medenî sûrelerle baÅŸlamakta ve bu sûrelerde ahkâm’a iliÅŸkin meseleler uzun ve nesre yakın bir üslûbla dile getirilmektedir.” (CündioÄŸlu, 2005: 19)   Bu bilgilere dayanarak kitabın yirmi üç yıllık bir süreçte, Hz. Muhammed’in yaÅŸantısı ve dönemin olayları baÄŸlamında tamamlandığı ve içinde farklı biçemler barındırdığı söylenebilir.  Kuran’ın Allah’ın kelamı olma niteliÄŸini taşıması, sözlü olarak indirilmesi, dilinin Arapça’dan farklı bir Arapça olması, yirmi üç yıllık bir süreçte tamamlanması, biçem çeÅŸitliliÄŸi vb. noktalar çevirinin nasıl yapıl(amaya)acağını belirleyen etmenler olarak görülebilir. Bunların dışında, Kuran’ın, baÅŸka bir dilde deÄŸil de “Arapça indirildiÄŸinin” Kuran’da yer alması (Yusuf Suresi, ayet: 2) çeviri konusundaki düÅŸünceleri biçimlendiriyor denebilir. Nitekim sözü edilen ansiklopedi maddesinde Mustapha bu surenin, Kuran’ın çevrilmezliÄŸinden yana olan kiÅŸilerin görüÅŸlerini desteklediÄŸini ifade etmiÅŸtir (2001: 201). Fıkhi açıdan Arapça Kuran’a abdestsiz dokunulamaması, fakat çevirilerinin abdestsiz ele alınıp okunabilmesi bundan olsa gerek. Aynı zamanda bu fark, çevirinin, hiçbir ÅŸekilde Kuran’ın yerini tutmayacağı anlayışına iÅŸaret etmektedir. Kuran’ın anlaşılıp yorumlanması, tefsir ilmi çerçevesinde yapılan bir eylem olarak görülmekte. Bu baÄŸlamda Kuran’ın anlaşılıp yorumlanması bir dizi İslami ilim dalının desteÄŸiyle mümkün görünüyor. Yaptığım okumalara dayanarak, hadis, siyer, tefsir, fıkıh, kelam gibi alanlardan bağımsız bir ÅŸekilde Kuran’ı çevirmenin saÄŸlıklı bir sonucu olmayacağı görüÅŸü ağırlık kazanıyor. Yapılan bir çeviriye iliÅŸkin bir deÄŸerlendirmede bulunurken de durum farklı deÄŸil aslında. Çeviribilimden de yararlanarak, bu üst alanlarla beslenen disiplinlerarası çalışmaların artık gündeme getirilmesi gerekli kanımca. Bu noktada, son zamanlarda yapılan tartışmalardan hareketle Prof. Dr. Suat Yıldırım’ın Kuran-ı Hakim ve Açıklamalı Meali‘ne deÄŸinilebilir. Yıldırım’ın meali, adından da anlaşılacağı üzere çevirisi yapılan ayet ve surelere iliÅŸkin açıklamaları içeriyor. Çeviri stratejileri açısından bakıldığında, bu özelliÄŸin, Kuran çevirilerine iliÅŸkin öngörülen önemli bir gerekliliÄŸi yerine getirmede baÅŸarılı olduÄŸu söylenebilir. Ancak her çeviri gibi, bu çeviri de, konunun uzmanları tarafından iyi/kötü yönleriyle eleÅŸtiri aldı. Çeviride parantez kullanılmaması, çevirinin başında bir haritanın yer alması, ayetlerin ayetlerle açıklanması vb. noktalar Kuran ve Kutsal Kitap çevirileri arasındaki farklar/benzerlikler açısından uzmanlarca tartışıldı. Eklemelerin/eksikliklerin/yanlışların betimlenmesinin, getirilen yeniliklerin belli bir bakış açısıyla iyi/kötü yönleriyle irdelenmesinin yararsız olduÄŸu söylenemez. Ancak ben burada, yer kısıtlamasını ve bu konudaki bilgilerimin sınırlılığını göz önünde bulundurarak, çeviri eleÅŸtirisi çerçevesinde, çeviride benimsenen stratejiyle doÄŸrudan iliÅŸkilendirdiÄŸim tek bir eleÅŸtiri noktasına deÄŸinmek istiyorum: “Kuran’ın İncilleÅŸtirilmesi”. Hatırlayacak olursak, çeviri bu ÅŸekilde deÄŸerlendirilerek ciddi eleÅŸtiri oklarına hedef olmuÅŸtu. Getirilen bu yorumdan da anlaşılacağı üzere, tartışmalar daha çok çevirinin “ideolojik” doÄŸası üzerine temelleniyordu. Kuran çevirileri baÄŸlamında, “açıklamalı-meal”in bir çeviri stratejisi olarak yeni bir ÅŸey olmadığını CündioÄŸlu’nun sözü edilen çalışmasından öÄŸreniyoruz. CündioÄŸlu, Yıldırım’ın çalışmasının Muhammed-Esed’in “Meâl-Tefsir”ini bilenlere yabancı gelmeyeceÄŸini belirtiyor ve bu tür bir anlayışı nasıl deÄŸerlendirdiÄŸini  şöyle açıklıyor: “Muhammed-Esed’in “Meâl-Tefsir”ini okumuÅŸ olanlara tanıdık geleceÄŸini bildiÄŸim bu yazım tarzını fevkalâde önemsiyor ve bu çevirisiyle Yıldırım’ın, açıklama notları konulmaksızın çeviri yapılamayacağı gerçeÄŸinin anlaşılmasına mühim bir katkıda bulunduÄŸunu düÅŸünüyorum.” (2005: 198)   Bu verileri göz önünde bulundurarak, genel çeviri stratejisine iliÅŸkin ortaya çıkan tartışmaların salt yöntemsel sorunlar üzerinde temellendiÄŸini iddia etmek yeterli olabilir mi? Bir Kuran çeviri yoluyla nasıl “İncilleÅŸtirilebilir”? ÖrneÄŸin, İncil’e doÄŸrudan gönderme yapılması bir neden sayılabilir mi? İslam’ın kendisinden önce gelen dinleri kabul ettiÄŸi doÄŸruysa, bir Kuran çevirisinde İncil’e gönderme yapılması neden o çeviriyi “İncilleÅŸtirilmiÅŸ Kuran” kılsın? Böyle bir yorumun “ideolojik” bir yönü olduÄŸu söylenemez mi? Ayrıca, modernleÅŸmenin Kuran çevirilerine iliÅŸkin “farklı” ideolojik yaklaşımları getirdiÄŸi ve/ya getirebileceÄŸi söylenebilir. Nitekim modernleÅŸme çerçevesinde ÅŸu anda Türkiye’de birçok Kuran çevirisinin yapıldığı gözlemlenmektedir. Sınırlı bilgilerimin sınırlarını daha fazla zorlamadan, yaptığım araÅŸtırmalar sırasında karşılaÅŸtığım ilginç bir Kuran çevirisi olayından söz etmek istiyorum: Mehmet Akif Ersoy’un Kuran Meali. M. ErtuÄŸrul DüzdaÄŸ’ın Mehmet Akif Ersoy adlı çalışmasında yer alan bilgilere göre, 1926 yılında Diyanet İşleri BaÅŸkanlığı Ersoy’dan Kuran’ı çevirmesini talep etmiÅŸ ve Ersoy, Elmalı Hamdi’nin tefsiri ile birlikte basılması ÅŸartıyla “mealen çeviri” yapmayı kabul etmiÅŸ. Kendisine bu iÅŸ karşılığında 1000 liralık avans verilmiÅŸ. Ne var ki Ersoy’un, çeviriyi bitirip tashihleriyle uÄŸraÅŸtığı dönem, Türkiye’de Türkçe ibadet giriÅŸimlerinin hız kazandığı bir dönem. Yaptığı çevirinin, asıl metin yerine Türkçe ibadet amaçlı kullanılabileceÄŸi kaygısıyla çeviriyi yayımlatmaktan vazgeçen Ersoy, 1931 yılında talebi geri çevirdiÄŸini belirten resmi bir yazıyla 1000 lira avansı Diyanet İşleri’ne iade etmiÅŸ. Yazdığı meali de 1936 yılında Mısır’dan Türkiye’ye gelirken son Åžeyhülislam Mustafa Sabri Efendi’nin oÄŸlu İhsan Efendi’ye emanet etmiÅŸ ve kendisine bir ÅŸey olduÄŸu takdirde mealin yakılmasını istemiÅŸ. Çok hasta olan Ersoy, bundan kısa bir süre sonra vefat etmiÅŸ. Çevirinin yakılıp yakılmadığı ile ilgili çok deÄŸiÅŸik söylentiler çıkmış. Ancak çevirinin yakılma olayına bizzat ÅŸahit olduÄŸunu iddia eden İsmail Hakkı Åžengüler 1992 yılında, İhsan Efendi’nin bu çeviriyi yakmadığını, ölmeden önce oÄŸlu Ekmeleddin İhsanoÄŸlu’na yakılmasını vasiyet ettiÄŸini, oÄŸlunun bu vasiyeti ortaokul çaÄŸlarındayken babasının dostlarıyla birlikte yerine getirdiÄŸini açıklamış (DüzdaÄŸ, 2004: 129-133). Sonuç olarak, Ersoy’un kendi yaptığı çeviriyi yok etme kararına iliÅŸkin bu olayı da göz önünde bulundurarak, Türkiye’de Kuran çevirilerine iliÅŸkin yürütülen tartışmaların görünürdeki yöntemsel nedenleri de içine alan “ideolojik” bir boyut taşıdığını ve bu konunun Türkiye’de İslam ve modernleÅŸme tartışmalarından bağımsız bir ÅŸekilde ele alınmasının imkansız olduÄŸunu söylemek sanırım pek yanlış olmaz.   Kaynakça: BASSNETT, Susan: 1994    “The Visible Translator”, In Other Words, 4, 11-15. 1997    “Gözle Görülür Çevirmen” (“The Visible Translator”), çev. Yurdanur Salman, Kuram, 79-82.  CÜNDİOÄžLU, Dücane: 2005    Kur’an Çevirilerinin Dünyası, İstanbul: Kaknüs Yayınları, (1. Baskı: 1999). DÜZDAÄž,  M. ErtuÄŸrul: 2004    Mehmet Akif Ersoy, İstanbul: Kaynak Kitaplığı, 129-133. HERMANS, Theo: 1996    “The Translator’s Voice in Translated Narrative”, Target, 8:1, 23-48. 1997    “Çeviri Anlatıda Çevirmenin Sesi” (“The Translator’s Voice in Translated Narrative”), çev. Alev Bulut, Kuram, 63-68.  MUSTAPHA, Hassan : 2001    Encyclopedia of Translation Studies (ed. Mona Baker), Londra: Routledge, (1. Baskı: 1998), 200-203. SAINT-EXUPERY, Antoine de: 1971    Le Petit Prince, Paris: Gallimard 1994    Küçük Prens, Çev. Selim İleri, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, DoÄŸan KardeÅŸ Kitaplığı. 2001    Küçük Prens, Düzenleyen: AyÅŸe Çeliktem, İstanbul: Pencere Önü Yayınları. 2004    Küçük Prens, Türkçesi: Tomris Uyar, İstanbul: Can Yayınları, (1. Baskı: 1984). 2005    Küçük Prens, Haz.: Muharrem Ekisçeli, İstanbul: Nehir Yayınevi, (1. Baskı: 1995). 2005    Küçük Prens, Türkçesi: Fatih ErdoÄŸan, İstanbul: Mavibulut Yayınevi, (1. Baskı: 2005). VENUTI, Lawrence: 1994    “The Translator’s Invisibility: The Evidence of Reviews”, In Other Words, 4, 16-22. YILDIRIM, Suat:2004    Kuran-ı Hakim ve Açıklamalı Meali, İstanbul: Işık Yayınları, 2004 (1. Basım: 1998).



[1] Bilkent Üniversitesi tarafından 4-6 Mayıs 2005 tarihlerinde düzenlenen “Théorie Et Pratique De La Formation En Langues Étrangères Appliquées” adlı uluslararası konferansta sunulan “Küçük/Büyük Okurların Küçük Prens‘ten Beklentileri Üzerine Neler Söyleyebilir Bir ‘Çevirmen-EleÅŸtirmen’?” (“Que Peut Dire Un «Traducteur-Critique» Sur Les Attentes Des Petits/Grands Lecteurs du Petit Prince?”) baÅŸlıklı bildiri (yayıma hazırlanmakta).

[2] Söz konusu çeviri metin, bu bölümdeki çevirinin suç oluÅŸturması nedeniyle İstanbul 4. Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından toplatılmıştır (Cumhuriyet: 19 Nisan 1996). Bu nedenle, metinde nasıl bir yorumda bulunulduÄŸuna yazıda yer verilmemiÅŸtir.

[3] Kuran çevirilerine iliÅŸkin yaptığım araÅŸtırmamda bana yardımcı olan deÄŸerli meslektaşım İsmail Aydın’a teÅŸekkür  etmek isterim.

(Varlık , Haziran 2006.)

DOSYA: ÇEVİRİNİN SINIRLARI VE ÇEVİRMENİN SORUMLULUKLARI

GiriÅŸ Yazıları: Çevirinin Sınırları ve Çevirmenin Sorumlulukları – Dilek Dizdar * “Şair Kadar Çevirmen Var” – Sabri Gürses * Yazılar: Çeviri EÄŸitimi – AyÅŸe Nihal Akbulut * Åžiiri Åžairler Çevirmeli – N. Berrin Aksoy * Çevirmen Bütün Vücuduyla Çevirir – Åžebnem Bahadır * Avrupamerkezcilikten Uzak Çeviri – Özlem Berk * AÅŸk Dört Harfli Bir Sözcüktür! – Alev Bulut * Kültür ve DüÅŸünce Metinleri ÇevirmenliÄŸi – Elif Daldeniz * Uzmanlık Çevirisi – F. Sâkine Eruz * Çevirinin Ötekisi – Theo Hermans * Çevirmen Makine mi? – Ülker İnce * “Farklı” Dünya GörüÅŸleri, “Farklı” Çeviriler… Ve Kuran Çevirileri – AyÅŸe Banu KaradaÄŸ * Çeviribilime İhtiyaç Duyanların Çevirmenler Olması Gerek – Turgay Kurultay * Çeviriye Bilimsel Bakış Ve Türkiye’deki GeliÅŸmeler – Turgay Kurultay * Çeviri Çocuk Edebiyatı ve Çocuk Edebiyatı Çevirisi Üzerine – Necdet Neydim * “YerelleÅŸtirme”nin Tanımı – Işın Bengi Öner * Popüler Kültür ve Çeviri – Betül Parlak * Çevirmenin ÖzgürlüÄŸü – ÇaÄŸlar Tanyeri * Çeviribilim Açısından Edebiyat Çevirisi – ÇaÄŸlar Tanyeri